Fedro

FEDRO

Nació hacia el año 15 a. de C. en Macedonia. Llegó a Roma como esclavo de Augusto, que después le concedió la libertad. Murió hacia el año 50 d. de C.

Escribió cinco libros de Fábulas. Como el propio Fedro nos dice en los prólogos y epílogos a sus libros, sus temas están tomados de Esopo, aunque también compone fábulas originales, inspiradas en la vida y en las costumbres de su época. Las dos características esenciales de la fábula de Fedro son la diversión y la enseñanza moral. Las fábulas de Fedro encierran una dura sátira contra los poderosos que abusan de su poder, contra los soberbios, los mentirosos, los malvados.

El verso de las fábulas de Fedro es el senario yámbico, verso popular y humilde. Su lenguaje es claro y sencillo, pero elegante. Sus metáforas son simples, pero pintorescas y sugestivas.

EL GÉNERO LITERARIO DE LA FÁBULA.

La fábula suele definirse como una composición literaria, generalmente en verso, en la que por medio de una ficción alegórica y de personificaciones de seres irracionales, inanimados o abstractos, se da una enseñanza útil o moral. Su origen remoto es probablemente oriental. La paternidad de la fábula como género literario se atribuye a Esopo, griego del siglo VI a. de C., personaje semimítico cuya vida está llena de leyendas de dudosa autenticidad: por él, la fábula de animales se denomina «fábula esópica».

En Roma, el término fábula tiene, por un lado un sentido amplio, designando cualquier relato con peripecias variadas; por otro lado, se usa con otros sentidos( historia, pieza de teatro).

FÁBULAS ESÓPICAS

LIBER PRIMUS

PROLOGUS

Aesopus auctor quam materiam repperit,

hanc ego polivi versibus senariis.

Duplex libelli dos est: quod risum movet

et quod prudente vital consilio monet.

Calumniari si quis autem voluerit,

quod arbores loquantur, non tantum ferae,

fictis iocari nos meminerit fabulis.

FABULA I

Lupus et agnus

Malefacere qui vult, nusquam non causam invenit

Ad rivum eundem lupus et agnus venerant

siti compulsi; superior stabat lupus

longeque inferior agnus. Tunc fauce improba

latro incitatus iurgii causam intulit.

“Cur”, inquit, “turbulentam fecisti mihi

aquam bibenti?” Laniger contra timens:

“Qui possum, quaeso, facere, quod quereris, lupe?

A te decurrit ad meos haustus liquor.”

Repulsus ille veritatis viribus:

“Ante hos sex menses male”, ait, “dixisti mihi”.

Respondit agnus: “Equidem natus non eram.”

“Pater hercle tu tuus”, inquit, “male dixit mihi”.

Atque ita correptum lacerat iniusta nece.

Haec propter illos scripta est homines fibula,

qui fictis causis innocents opprimunt.

FABULA II

Ranae regem petierunt

Minima de malis

Athenae cum florerent aequis legibus,

procax libertas civitatem miscuit

frenumque solvit pristinum licentia.

Hic conspiratis factionum partibus

Arcem tyrannus occupant Pisistratus.

Cum tristem servitutem flerent Attici

(non quia crudelis ille, sed quoniam grave

Omne insuetis onus) et coepissent queri,

Aesopus talem tum fabellam rettulit.

Ranae vagantes liberis paludibus

Clamore mango regem petiere a Iove,

qui dissolutos mores vi conpesceret.

Pater deorum risit atque illis dedit

parvum tigillum, missum quod subito vadi

motu sonoque terruit pavidum genus.

Hoc mersum limo cum iaceret diutius

forte una tacite profert es stagno capuz

et explorato rege cunctas evocat.

Illae timore posito certatim adnatant

lignumque supra turba petulans insilit.

Quod cum inquinassent ovni contumelia,

alium rogantes regem misere ad Iovem,

inutilis quoniam esset qui fuerat datus.

Tum misit illis hydrum, qui dente aspero

corripere coepit singulas. Frustra necem

fugitant inertes; vocem praecludit metus.

Furtim igitur dant Mercurio mandata ad Iovem,

adflictis ut succurrat. Tunc contra dues:

Quia noluistis vestrum ferre, inquit, bonum,

malum perferte.-“Vos quoque, o cives”, ait,

“hoc sustinete, maius ne veniat malum”.

FABULA III

Graculus superbus et pavo

In propria pelle quiesce

Ne gloriari libeat alienis bonis,

suoque potius habitu vitam degere,

Aesopus nobis hoc exemplum prodidit.

Tumens inani graculus superbia

pennas, pavoni quae deciderant, sustulit

seque exornavit. Deinde contemnens suos

se inmiscuit pavonum formoso gregi.

Illi inpudenti pennas eripiunt avi

fugantque rostros. Male mulcatus graculus

redire maerens coepit ad proprium genus;

a quo repulsus tristem sustinuit notam.

Tum quidam ex illis, quos prius despexerat:

“Contentus nostris si fuisses sedibus

et, quod natura dederat, voluisses pati,

nec illam expertus esses contumeliam

nec hanc repulsam tua sentiret calamitas”.

FABULA IIII

Canis per fluvium carnem ferens

Avidum sua saepe deludit aviditas

Amittit merito proprium, qui alienum adpetit.

Canis per flumen carnem dum ferret natans,

lympharum in speculo vidit simulacrum suum,

aliamque praedam ab alio carne ferri putans

eripere voluit; verum recepta aviditas

et, quem tenebat ore, dimisit cibum,

nec, quem petebat, potuit adeo adtingere.

FABULA V

Vacca, capella, ovis et leo

Potentioris societatem fuge

Numquam est fidelis cum potente societas:

testatur haec fabella propositum deum.

Vacca et capella et patines ovis iniuriae

socii fuere cum leone in saltibus.

Hi cum cepissent cervum vasti corporis,

sic est locutus partibus factis leo:

“Ego primam tollo, nominor quoniam leo;

Secundam, quia sum fortis, tributéis mihi;

tum, quia plus valeo, me sequetur tertia;

malo adficietur, si quis quartam tetigerit”.

Sic totam praedam sola improbitas abstulit.

FABULA VI

Ranae ad solem

Improborum improba soboles

Vicini furis celebres vidit nuptias

Aesopus et continuo narrare incipit:

Uxorem quondam Sol cum vellet ducere,

Clamorem ranae sustulere ad sidera.

Convicio permotus quaerit Iuppiter

causam querelae. Qaedam tum stagni incola:

“Nunc”, inquit, “omnes unus exurit lacus,

Cogitque miseras arida sede emori.

Quidnam futurum est, si crearit liberos?”

FABULA VII

Vulpes ad personam tragicam

Stultorum honor inglorious

Personam tragicam forte vulpes viderat:

“O quanta species”, inquit, “cerebrum non habet!”

Hoc illis dictum est, quibus honorem et gloriam

fortuna tribuit, sensum communem abstulit.

FABULA VIII

Lupus et gruis

Malos tueri haud tutum

Qui pretium meriti ab improbis desiderat,

bis peccat: primum quoniam indignos adiuvat,

impune abire deinde quia iam non potest.

Os devoratum fauce cum haereret lupi,

mango dolore victus coepit singulos

inlicere pretio, ut illud extraherent malum.

Tandem persuasa est iure iurando gruis,

gulaeque credens colli longitudinem

periculosam fecit medicinam lupo.

A quo cum pactum flagitaret praemium:

“Ingrata es”, inquit, “ore quae e nostro caput

incolume abstuleris et mercedes postules”.

FABULA IX

Passer ad leporem consiliator

Ne insultes miseris

Sibi non cavere et aliis consilium dare

stultum esse, paucis ostendamus versibus.

Oppressum ab aquila et fletus edentem graves

leporem obiurgabat passer: “Ubi pernicitas

nota”, inquit, “illa est? Quid ita cesasunt pedes?”

Dum loquitur, ipsum accipiter necopinum rapit

questuque vano clamitantem interficit.

Lepus semanimus. “Mortis en solacium!

Qui modo securus nostra inridebas mala,

simili querela fata deploras tua”.

FABULA X

Lupes et vulpes iudice simio

Mendaci ne verum quidem disentí creditur

Quicumque turpi fraude semen innotuit,

etiam si verum dicit, amittit fidem.

Hoc adtestatur brevis Aesopi fabula.

Lupus arguebat vulpem furti crimine;

negabat illa se esse culpae proximam.

Tunc iudex inter illos sedit simios.

Uterque causam cum perorassent suma,

Dixisse fertur simios sententiam:

“Tu non videris perdidisse, quod petis;

te credo subripuisse quod pulchre negas.”

FABULA XI

Asinus et leo venantes

Ridicula in imbelle virtutis ostentatio

Virtutis expers verbis iactans gloriam

Ignotos fallit, notis est derisui.

Venari asello comite cum vellet leo,

Contexit illum frutice et admonuit simul,

ut insueta voce terreret feras:

fugientes ipse exciperet. Hic auritulus

clamorem subito totis tollit viribus

novoque turbat bestias miraculo.

Quae dum patentes exitus notos petunt,

leonis adfliguntur horrendo ímpetu.

Qui, postquam caede fessus est, asinum evocat

iubetque vocem premere. Tunc ille insolens:

“Qualis videtur opera tibi vocis meae!”

“Insignis”, inquit, “sic ut, nisi nossem tuum

animum genusque, simili fugissem metu”.

FABULA XII

Cervus ad fontem

Utilissimun saepe, quod contemnitur

Laudatis utiliora, quae contempseris,

saepe inveniri haec asserit narration.

Ad fontem cervus, cum bibisset, restitit

et in liquore vidit effigiem suam.

Ibi dum ramose mirans laudat cornua

crurumque nimiam tenuitatem vituperat,

venantum subito vocibus conterritus

per campum fugere coepit et cursu levi

canes elusit. Silva tum excepit ferum,

in qua retentis impeditus cornibus

lacerari coepit morsibus saevis canum.

Tunc moriens vocem hanc edidisse dicitur:

“ O me infelicem! qui nunc demum intelligo,

utilia mihi quam fuerint, quae despexeram,

et, quae laudaram, quantum luctus habuerint”.

FABULA XIII

Vulpes et corvus

Laudatore nihil insidiosius

Qui se laudari gaudet verbis subdolis,

sera dat poenas turpes paenitentia.

Cum de menestra corvus raptum caseum

comesse vellet, celsa residens arbore,

vulpes hunc vidit, deinde sic coepit loqui:

“O qui tuarum, corve, pennarum est nitor!

Quantum decoris corpore et vultu geris!

Si vocem haberes, nulla prior ales foret.”

At ille stultus, dum vult vocem ostendere,

emisit ore caseum, quem celeriter

dolosa vulpes avidis rapuit dentibus.

Tum demum ingenuit corvi deceptus stupor.

Hac re probatur quantum ingenium valet

virtute simper praevalet sapientia.

FABULA XIV

Ex sutore medicus

Fallax vulgi iudicium

Malus cum sutor inopia deperditus

medicinam ignoto facere coepisset loco

et venditaret falso antidotum nomine,

verbosis adquisivit sibi famam strophis.

Hic cum iaceret morbo confectus gravi

rex urbis, eius experiendi gratia

scyphum poposcit; fusa dein simulans aqua

antidoto miscere illius se toxicum,

ebibere iussit ipsum posito praemio.

Timore mortis ille tum confessus est

non artis ulla medicae se prudentia,

verum stupore vulgo factum nobilem.

Rex advocate contione haec edidit:

“Quantae putatis esse vos dementiae,

qui capita vestra non dubitatis credere,

cui calceandos nemo commisit pedes?”

Hoc pretiñere vere ad illos dixerim,

quorum stultitia quaestus impudentiae est.

FABULA XV

Asinus ad senem pastorem

Pauper dominum, non sortem mutat

In principatu commutando saepius

nil praetor domini nomen mutant paupers.

Id esse verum parva haec fabella indicat.

Asellum in prato timidus pascebat senex.

Is hostium clamore subito territus

suadebat asino fugere, ne possent capi.

At ille lentus: “Quaeso, num binas mihi

clitellas impositurum victorem putas?”

Senex negavit. “Ergo quid refert mea,

Cui serviam, clitellas dum portem meas?”.

FABULA XVI

Ovis, cervus et lupus

Fideiussorem infidum cave

Fraudator hominess cum advocate sponsum improbos,

non rem expedire, sed malum augere expedit.

Ovem rogabat cervus modium tritici

lupo sponsore. At illa praemetuens dolum:

“Rapere atque abire simper adsuevit lupus,

tu de conspectus fugere veloci impetus:

ubi vos requiram, cum dies advenerit?”.

FABULA XVII

Ovis, canis et lupus

Calumniatorem sua poena manet

Solent mendaces luere poenas malefici.

Calumniador ab ove cum peteret canis,

quem commodasse panem se contenderte,

lupus citatus testis non unum modo

deberi dixit, verum adfirmavit decem.

Ovis damnata falso testimonio,

quod non debebat, solvit. Post paucos dies

bidens iacentem in fovea conspexit lupum:

“Haec”, inquit, “merces fraudis a superis datur”.

FABULA XIX

Mulier parturiens

Nemo libenter recolit qui laesit locum.

Instante partu mulier actis mensibus

humi iacebat flebilis gemitus ciens.

Vir est hortatus corpus lecto reciperet

onus naturae melius quo deponeret.

“Minime”, inquit, “illo posse confido loco

malum finiri quo conceptum est initium.”

Posts relacionados: